Αθανάσιος Καρπενησιώτης: Αγωνιστής του 1821 και Φιλικός,. Γεννήθηκε στα τέλη του 18ου αιώνα (1780), στον Άγιο Ανδρέα Καρπενησίου και έφυγε νωρίς για την Πόλη ώστε να δουλέψει και να ζήσει, στην αρχή ως "τουφεξής" (επιδιορθωτής όπλων) και αργότερα ως διαχειριστής μεγάλων κτημάτων στο Ιάσιο της Μολδαβίας. "Σωματώδης, έξυπνος, εργατικός, τίμιος και γενναίος" (αποκαλούμενος μπούρας = παλικαράς), κέρδισε τη συμπάθεια της εκεί Ελληνικής παροικίας. Εκεί μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία (1818) από τον αρχιμανδρίτη Λουκά Λεονταρίτη και ακολούθησε από τους πρώτους τον Αλέξανδρο Υψηλάντη, όταν αυτός κήρυξε τον αγώνα της ανεξαρτησίας. Η παλικαριά και η στρατηγική του ιδιοφυία τον ανέδειξαν σε σπουδαίο πρωταγωνιστή του αγώνα. Στάλθηκε στο Γαλάτσι για να διοργανώσει το εκεί επαναστατικό κίνημα. Τον Μάιο του 1821 αντιμετώπισε ισχυρή επίθεση από πολυάριθμο τουρκικό στρατό, την οποία κατόρθωσε να αποκρούσει και με νυχτερινή έξοδο να διαφύγει από τον εχθρικό κλοιό. Τότε ενώθηκε με το επαναστατικό σώμα του Καντακουζηνού, που βρισκόταν κοντά, στη θέση Στίγκα. Στη συνέχεια, τον ίδιο χρόνο, μετέβη με συμπολεμιστές του στο Σκουλένι, όπου οχυρώθηκε σε μικρή χερσόνησο στον Προύθο. Μπροστά στον κίνδυνο που αντιμετώπιζαν, οι συμπολεμιστές του τον διόρισαν αρχηγό και του ανέθεσαν την άμυνα του στρατεύματος. Ταυτόχρονα, όμως, τα τουρκικά σώματα άρχισαν την επίθεση και με την αριθμητική υπεροχή τους έφεραν σε δύσκολη θέση τους επαναστάτες. Ο Καρπενησιώτης αγωνίστηκε έως την τελευταία στιγμή, αλλά σκοτώθηκε, ενώ προσπαθούσε να διασχίσει με τους άντρες του τον Προύθο. "Ο δε αοίδιμος Καρπενησιώτης (Εφημερίς 'Ταχύπτερος Φήμη' 13-4-1845) εν καιρώ της μάχης, ορμήσας με ξίφος εις την χείρα ως λέων εφόνευσε πολλούς. Τέλος εκόπη το ξίφος του εις το μέσον, αλλά και μόλον τούτο με το μισόν εφόνευσεν 6 Οθωμανούς και επιπεσόντων πολλών επάνω του, έπεσε και αυτός, θύμα υπέρ της πατρίδος, τον οποίον και νεκρόν κατέσφαξαν οι Τούρκοι μεληδόν..."  

Κατσαντώνης (1770 - 1809):  Το ελάφι και το αγρίμι μαζί του τόπου. Αποκούμπι του αδύναμου και φόβος του κατακτητή. Έδωσε ανάσα βαθιά σ’ έναν κόσμο που έμαθε να ζει ελεύθερος άρρηκτα δεμένος με τις σκληροτράχαλες βουνοκορφές)... Γεννήθηκε το 1770,στο Μάραθο των Αγράφων και ήταν το πρώτο παιδί της οικογένειας του αρχοντόβλαχου Γιάννη Μακρυγιάννη. Ήταν μετρίου αναστήματος, γεροδεμένος, με "κομψήν οσφύν", ευκίνητος, μαύρο μουστάκι και "αστραπηβόλλους οφθαλμούς", ατρόμητος, σωστό παλικάρι. Σε νεαρή ηλικία εγκατέλειψε την οικογενειακή εστία του και έγινε κλέφτης στα βουνά. Μάλιστα, η λαϊκή παράδοση θέλει το επώνυμό του να προέρχεται από τις παραινέσεις της μητέρας του που προσπαθούσε να τον αποτρέψει να γίνει κλέφτης λέγοντας του: "Κάτσε Αντώνη μ’, κάτσε Αντώνη μ’ ". Ο Κατσαντώνης στη δεκαετία 1801 - 1809 με επανειλημμένες μάχες κατά των ορδών του Αλή πασά, προξένησε, χάρη στη ανδρεία και τη στρατηγική ικανότητά του, τεράστιες απώλειες. Συνεχίζοντας το έργο του νονού του κλέφτη Δίπλα, ο Κατσαντώνης είχε συγκεντρώσει πάνω από 100 παλικάρια, Ευρυτάνες οι περισσότεροι, μια ομάδα από γενναίους κλέφτες που πάντα νικούσαν. Ήταν πολύ αγαπητός στο λαό της Ρούμελης, ιδιαίτερα στην Αιτωλοακαρνανία και τη Φθιώτιδα και προ παντός στ' Άγραφα, όπου χάρη σ' εκείνον μέχρι το 1809, έπνεε αμόλυντος ο αέρας της λευτεριάς. Εκεί πάνω τότε, κυρίαρχος ήταν μόνο ο Κατσαντώνης, ο φόβος και ο τρόμος των διωκτών του, καθώς και των φίλων των κοτζαμπάσηδων, αλλά και ο στοργικός προστάτης των χριστιανών και των αδικημένων. Όλοι οι διώκτες του, όμως, βρήκαν σκληρό θάνατο, μεταξύ των οποίων και ο άγριος Τουρκαλβανός Βεληγκέκας. Ποτέ δε δέχτηκε να γίνει αρματολός του Αλή πασά στον οποίο και δεν υπέκυψε, ούτε προσκύνησε, ούτε έκανε καμιάς μορφής συμβιβασμό, ακόμα και όταν αρρωστημένο τον πιάσανε και του σπάσανε τα κόκαλα των άκρων του με βαριά κάτω από τον ιστορικό πλάτανο των Ιωαννίνων. Έτσι όσο ζούσε, τα Άγραφα τα κρατούσε ελεύθερα με το σπαθί του. Αλλά ακόμη είναι προς τιμή του, γιατί δε δέχτηκε να υπηρετήσει με ανώτατο στρατιωτικό βαθμό στο ρωσικό στρατό, που του πρότεινε στη Λευκάδα, για λογαριασμό της Ρωσίας, ο Έλληνας στρατηγός της Παπαδόπουλος, στον οποίο το γενναίο εκείνο παλικάρι απάντησε : "Ευχαριστώ πολύ για την τιμή, αλλά δυστυχώς με χρειάζονται ακόμη τα Άγραφα και η Ελλάδα". Το καλοκαίρι του 1808, ο Κατσαντώνης αρρώστησε, προσεβλήθη από τύφο ή ευλογιά, που τον εξάντλησε τόσο ώστε παρέδωσε την αρχηγία των αντρών του στον αδελφό του Λεπενιώτη, με δεξί χέρι τον Καραϊσκάκη και αποσύρθηκε προς το χωριό Μοναστηράκι Αγράφων μαζί με τον Αδελφό του Γιώργο Χασιώτη και πέντε από τα παλικάρια του για προστασία. Για ένα μικρό χρονικό διάστημα έμεινε στο μοναστήρι του Αη - Γιάννη στο Παλιοκάτουνο. Αλλά ο Αλή πασάς πληροφορήθηκε την αρρώστια του καθώς και την παραμονή του εκεί και γι' αυτό έστειλε άνδρες του να τον συλλάβουν. Ο Κατσαντώνης με τον αδελφό του και τους άλλους μόλις πρόλαβαν να εγκαταλείψουν το κρησφύγετό τους που είχε αποκαλυφθεί και κατέφυγαν σε μια σπηλιά που πολύ δύσκολα μπορούσε να τη βρει κάποιος. Νερό έφερνε στον άρρωστο ο Χασιώτης, ενώ έμπιστοι άνθρωποι του μετέφεραν φαγητό. Τελικά εκεί στη σπηλιά συνελήφθη έπειτα από σκληρή μάχη που έδωσε ο αδελφός του με τους υπόλοιπους συντρόφους του στην προσπάθειά τους να σπάσουν τον κλοιό και να φυγαδεύσουν τον άρρωστο Κατσαντώνη.
Tα δυο αδέλφια οδηγήθηκαν στα Γιάννενα, όπου ο Αλή πασάς ζήτησε από τον Κατσαντώνη να προσκυνήσει. Επειδή ο Κατσαντώνης αγέρωχα αρνήθηκε τις προτάσεις του Βεζύρη των Ιωαννίνων, διέταξε να τον σκοτώσουν μαζί με τον αδελφό του, μετά από φρικτά βασανιστήρια και αφού πρώτα τους σπάσανε τα ισχία. 
Η ιστορία του προεπαναστατικού ήρωα Κατσαντώνη συγκίνησε βαθιά τον ελληνικό λαό και πέρασε στην ηρωική, κλέφτικη ποίηση, καθώς επίσης στο ρεπερτόριο του λαϊκού θεάτρου του Καραγκιόζη, το οποίο αναπαράστησε μυθικά το μαρτύριο του. Τέλος, χάρη στην πένα του Κωνσταντίνου Ράμφου, έγινε δημοφιλές λαϊκό ανάγνωσμα. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το βιβλίο του Επαμ. Φραγκίστα για τον Κατσαντώνη, ενώ ακολούθησαν και πολλά μεταγενέστερα έργα με τη βιογραφία του.
(Περισσότερα για τον Κατσαντώνη... σε άλλες σελίδες)

Μάρκος Μπότσαρης: "Ο δικός μας ήρωας", αφού για την υπερηφάνεια, το ήθος, τον πατριωτισμό και την θυσία του στον τόπο μας, τον νοιώθουμε περισσότερο από κάθε άλλον ως Ευρυτάνα. Ο Μάρκος Μπότσαρης , ήταν γενναίος και πειθαρχημένος πολεμιστής, καλοκάγαθος και σεμνός. Υπήρξε μια φυσιογνωμία υψηλού ήθους. Στάθηκε πέρα και πάνω από τα πάθη, την εποχή που αυτά υπονόμευαν την ενότητα του επανάστασης, αφού το πάθος του ήταν ένα: η Ελεύθερη Ελλάδα… Διορίστηκε αρχιστράτηγος Δυτ. Στερεάς, αλλά όταν είδε ότι οι άλλοι οπλαρχηγοί δυσαρεστήθηκαν αποποιήθηκε το διορισμό του. Γόνος παλιάς σουλιώτικης οικογένειας αγωνιστών, γεννήθηκε στο Σούλι το 1790 και ήταν γιος του Κίτσου Μπότσαρη. Πολέμησε πλάι στον πατέρα του τον Αλή πασά, στη μάχη του Πέτα και το Μεσολόγγι. Συνέγραψε στην Κέρκυρα, όταν υπηρετούσε στον γαλλικό στρατό το "Ελληνοαλβανικό Λεξικό".
Η ηρωική παράδοση του τόπου και της φάρας που τον γέννησε, μόνο για ηρωϊκό θάνατο τον είχε προορίσει: Αυτόν που βρήκε από το κακό βόλι, στο Κεφαλόβρυσο του Καρπενησιού.
Η προτομή του κοσμεί την κεντρική πλατεία Καρπενησίου και το μνημείο του το Κεφαλόβρυσο.

Κώστας Λεπενιώτης: Ο Κώστας Λεπενιώτης, δευτερότοκος γιος του Σαρακατσάνου βοσκού Γιάννη Μακρυγιάννη, αδελφός του Κατσαντώνη. Ο κλεφταρματολός των Αγράφων γεννήθηκε στη Λεπενού, μεταξύ 1775 και 1780. Ακολούθησε το ασκέρι του αδελφού του Κατσαντώνη ως οπλαρχηγός και συμμετείχε σ' όλες τις μάχες που αυτός έδωσε εναντίον των Τουρκαλβανών. Σε αντίθεση με τον μετρίου αναστήματος του  Κατσαντώνη, ο Λεπενιώτης περιγράφεται ως γιγαντόσωμος, με πελώριο ανάστημα. Ύστερα από τον θάνατο του Κατσαντώνη και του αδερφού του Χασιώτη, την ομάδα των αγωνιστών κλεφτών του Κατσαντώνη ανέλαβε ως αρχηγός ο αδελφός του Κ. Λεπενιώτης, και πολέμησε πολλές φορές εναντίον των στρατιωτικών σωμάτων του Βεληγκέκα, του Ισμαήλ Πλιάσα και του Μπεκήρ, (του γνωστού με το παρωνύμιο "Τζογαδλορος"). Πρώτη μάχη που έδωσαν οι Κατσαντωναίοι υπό την αρχηγία του Λεπενιώτη ήταν στο βουνό Παπαδιά, μευταξύ Δομιανών και Παυλόπουλου Ευρυτανίας, όπου σκοτώθηκε ο Σουλεϊμάν Τότης και το απόσπασμά του έπαθε κυριολεκτική πανωλεθρία (Μάιος 1809). Ο Αλή πασάς έστειλε τότε μεγαλύτερη δύναμη με τον Μπεκήρ για να τον συλλάβει, αλλά ο Λεπενιώτης κατάφερε να διαφύγει. Αδυνατώντας όμως να παραμείνει πλέον στα Άγραφα, μετέβη με τους 200 άντρες του στο Μεγανήσι, το οποίο βρισκόταν υπό γαλλική κατοχή. Οι Γάλλοι, επειδή δεν ήθελαν να δυσαρεστήσουν τον Αλή πασά, τον διέταξαν να εγκαταλείψει το νησί σε 24 ώρες. Ο Λεπενιώτης έφυγε και κατόρθωσε και πάλι να διαφύγει από τους Τουρκαλβανούς. Αργότερα, υπηρέτησε στον αγγλικό στρατό στα Επτάνησα. Έτσι ο Αλή Πασάς αναγκάστηκε ν' αναγνωρίσει τον Λεπενιώτη σαν καπετάνιο των Αγράφων (1809), όμως με σχέδιο και ύπουλο σκοπό τη δολοφονία του. Το φθινόπωρο του 1811, αμνηστεύτηκε και ανέλαβε το αρματολίκι επικεφαλής 50 ανδρών, ενώ πολλοί από τους συντρόφους του διορίστηκαν "κολιτζήδες" (επιστάτες) των διαφόρων τμημάτων στο αρματολίκι. Ως αρματολός των Αγράφων διατήρησε επί τρία χρόνια την τάξη στην περιφέρεια του, αλλά, επειδή προκάλεσε την οργή του Νίκου Θέου, ο οποίος είχε ισχυρή πρόσβαση στην Αυλή των Ιωαννίνων, ανακλήθηκε από τον Αλή πασά. Ο Λεπενιώτης αρνήθηκε να επιστρέψει στα Ιωάννινα και λίγο αργότερα δολοφονήθηκε άνανδρα στη Φουρνά (το Πάσχα του 1815), από τους ανθρώπους του Τουρκόφιλου Νίκου Θέου και του κοτζάμπαση του Φουρνά Γιαννάκη Κωστάκη. Έτσι το άγριο θηρίο των Ιωαννίνων εκδικήθηκε για όσες καταστροφές και απώλειες υπέστησαν οι ορδές του ως τότε από του ασύγκριτους αγωνιστές της ελληνικής κλεφτουριάς Κατσαντωναίους. (Περισσότερα για τον Κώστα Λεπενιώτη... σε άλλη σελίδα)